ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ

Χρονολόγηση μνημείου

 

Όσον αφορά στη χρονολόγηση του συγκροτήματος της Καπνικαρέας, δεν είναι εξακριβωμένος μέχρι σήμερα ο ακριβής χρόνος της ιδρύσεώς του, αφού, όπως προαναφέραμε, υπάρχει έλλειψη ιστορικών πηγών. Για το λόγο αυτό οι μελετητές έχουν προτείνει κατά καιρούς διάφορες προτάσεις, όσον αφορά στη χρονολόγησή του, με βάση τα τυπολογικά και μορφολογικά χαρακτηριστικά δόμησης του ναού. Από τους πρώτους που μελέτησαν το μνημείο, ήδη στις πρώτες δεκαετίες του προηγούμενου αιώνα, υπήρξαν οι Millet και Megaw[1].

Λεπτομέρεια ανατολικής όψης παρεκκλησίου Καπνικαρέας.

Λεπτομέρεια ανατολικής όψης παρεκκλησίου Καπνικαρέας.

Ο κυρίως ναός θεωρείται κτίσμα του 11ου αιώνα, μάλιστα σύγχρονο με τους Αγίους Θεοδώρους της πλατείας Κλαυθμώνος, δηλαδή περίπου 1160-1170[2], ενώ ο νάρθηκας (δυτικό προστώο) και το νότιο πρόπυλο θεωρούνται προσθήκες ελαφρά μεταγενέστερες από το παρεκκλήσιο. Υπάρχουν, όμως, και άλλες απόψεις όσον αφορά στη χρονολόγηση του παρεκκλησίου και των άλλων προσθηκών. Μερικοί τοποθετούν την κατασκευή του στον 12ο αιώνα (Ξυγγόπουλος[3], Βελένης), άλλοι δέχονται την άποψη ότι το παρεκκλήσιο είναι παλαιότερο του ναού, ίσως του 10ου αιώνα (Αντουράκης[4]), ενώ υπάρχει και η άποψη ότι επισκευές και προσθήκες στο ναό έλαβαν χώρα ακόμα και κατά τον 13ο αιώνα (Σωτηρίου)[5]. Ο Megaw τοποθέτησε τη χρονολόγηση του προστώου και του πρόπυλου στο τρίτο τέταρτο του 11ου αιώνα, θεώρησε, όμως, ότι υπάρχουν ομοιότητες και με τα γνωστά μεταγενέστερα μνημεία της Άμφισσας και του Χώνικα[6].

Θραύσμα παλαιοχριστιανικής ανάγλυφης πλάκας, εντοιχισμένης στην ανατολική πλευρά του παρεκκλησίου της Καπνικαρέας. Απεικονίζονται πτηνά που τρέφονται από το δέντρο της ζωής.

Θραύσμα παλαιοχριστιανικής ανάγλυφης πλάκας, εντοιχισμένης στην ανατολική πλευρά του παρεκκλησίου της Καπνικαρέας. Απεικονίζονται πτηνά που τρέφονται από το δέντρο της ζωής.

Ο καθηγητής κ. Ν. Γκιολές, στον οποίο οφείλεται και η πιο σύγχρονη μελέτη για το ναό, τοποθετεί επίσης τη χρονολόγηση του κυρίως ναού λίγο μετά το πρώτο μισό του 11ου αιώνα, δηλαδή λίγο καιρό νωρίτερα από την κατασκευή των Αγίων Θεοδώρων, και πιο κοντινό χρονολογικά με τον κατεστραμμένο ναό του Προφήτη Ηλία στο Σταροπάζαρο και τη Σώτειρα του Λυκοδήμου ή Ρώσικη Εκκλησία (1031) στην οδό Φιλελλήνων, που θεωρεί και ως το κοντινότερο πρότυπο για την κατασκευή του[7]. Την κατασκευή του ανοικτού προστώου και του δικιόνιου πρόπυλου την τοποθετεί στις αρχές του 12ου αιώνα.

Αχρονολόγητη και δυσανάγνωστη επιγραφή, εντοιχισμένη επίσης στην ανατολική πλευρά του παρεκκλησίου της Καπνικαρέας.

Αχρονολόγητη και άγνωστης προέλευσης επιγραφή, εντοιχισμένη επίσης στην ανατολική πλευρά του παρεκκλησίου της Καπνικαρέας.

Όσον αφορά στο παρεκκλήσιο της Αγίας Βαρβάρας, θεωρεί ότι υπήρχε σαν κτίσμα από τον 11ο αιώνα και ότι είχε κτιστεί λίγο μετά την κατασκευή του κυρίως ναού, όπως μαρτυρούν κατάλοιπα από πλινθοπερίκλειστη τοιχοποιία σε αυτό[8]. Όμως, επειδή καταστράφηκε κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, εξαιτίας βομβαρδισμού που πραγματοποίησαν οι Τούρκοι από το χώρο της Ακρόπολης κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της (1826-1827), το παρεκκλήσιο ανακατασκευάστηκε από την αρχή. Απόδειξη γι’ αυτό είναι «η ιδιαίτερα αμελής τοιχοποιία και ο ακαλαίσθητος τρούλλος» που με αδεξιότητα προσπαθεί να μιμηθεί τον τρόπο κατασκευής του κυρίως ναού[9]. Για την υπόθεση αυτή συνηγορεί και η ιστορική μαρτυρία που αποδίδει την κατασκευή του παρεκκλησίου στον οπλαρχηγό της Ελληνικής Επανάστασης Πρέντζα. Υδατογραφία του 1836 που σώζεται στο Μουσείο της πόλεως των Αθηνών, δείχνει ότι το παρεκκλήσιο είχε τότε ήδη ανακατασκευαστεί[10].
 

 

 

 

 


[1]  Μπούρας, Ελλαδική ναοδομία, σ. 19 κ.ε.

[2]  Krautheimer, Βυζαντινή Αρχιτεκτονική, σ. 481.

[3]  Ξυγγόπουλος, Βυζαντινά μνημεία, σ. 71.

[4]  Αντουράκης, Θέματα Αρχαιολογίας, σ. 501.

[5]  Σωτηρίου, Καπνικαρέα, σ. 167-168.

[6]  Μπούρας, Ελλαδική ναοδομία, σ. 50.

[7]  Γκιολές, Ναός Καπνικαρέας, σ. 522.

[8]  Γκιολές, Ναός Καπνικαρέας, σ. 535 κ.ε.

[9]  Γκιολές, Ναός Καπνικαρέας, ό.π.

[10]  Γκιολές, Ναός Καπνικαρέας, ό.π..

 

 

 

 

 

Άδεια Creative Commons
Αυτή η εργασία χορηγείται με άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού-Μη Εμπορική Χρήση-Όχι Παράγωγα Έργα 4.0 Διεθνές .

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s